BURSA ULUCAMİ

BURSA ULU CAMİ 17

BURSA ULU CAMİ1

Tarihçesi

Osmanlı Devleti’nin dördüncü padişahı Yıldırım Bayezid Han, Haçlılarla 1396 yılında Niğbolu Savaşı’nı yapmıştı. Rivayete göre savaş öncesi Allah’a dua etmiş ve zafer müyesser olursa yirmi cami yaptıracağı vaadinde bulunmuştur. Niğbolu Savaşı’nı kazanan Yıldırım Bayezid Han, zaferin şükrünü ifa niyetiyle ve adağını da yerine getirmek üzere yirmi cami yaptırmak istemiştir. Padişah, bu niyetini damadı olan Seyyid Emir Sultan Hazretleri’ne açar. Emir Sultan ise “Hünkârım yirmi cami yerine, müminlerin toplanmasına vesile olacak,

cuma namazlarının kılınacağı yirmi kubbeli bir cami yaptırsanız…” deyince, padişah bu teklifi uygun görerek yirmi kubbeli Ulu Cami’yi yaptırmaya karar verir.

Türkiye’deki ulu camilerin en büyüğü olan ve yaklaşık beş bin kişinin namaz kılabildiği Ulu Cami 1399 yılında ibadete açılmıştır. Mimarı Ali Neccar’dır.

Şadırvanın Hikâyesi

Ulu Cami’ye girdiğimizde dikkati ilk çeken, caminin ortasında, camekânlı kubbenin altında büyük bir şadırvanın olmasıdır. Bu şadırvanın yerinde, bir yaşlı kadına ait evin bulunduğu,

rivayetlerde çok değişik biçimlerde anlatılmıştır. Bu hadisenin doğruluğu kesin değildir. Fakat

meşhur bir rivayettir. Rivayetlere göre; kadın bütün teklif ve ısrarlara rağmen evini vermek istememiş, onun için sonradan alınan bu yer, “kadının rızası olmadığından namaz kılınması

doğru olmaz” düşüncesiyle ilk etapta caminin iç avlusu şeklinde boş bırakılmış olup sonraları buraya bugünkü şadırvan yaptırılmıştır. Havuzun üstüne denk gelen kubbe camekânlıdır. Bu sayede Ulu Cami’ye aydınlık büyük oranda buradan sağlandığı gibi üst tarafının açık olması

hava sirkülasyonu açısından da önemdir.

Ulu Cami’deki Hat Sanatı

Ulu Cami’nin en önemli özelliklerinden biri, burasının aynı zamanda muhteşem bir hüsn-i hat

sergisi olmasıdır. Zira burada dünyaca meşhur hattatların kaleminden çıkma seksen yedisi sabit, kırk beşi levha halinde 132 yazı bulunmaktadır. Bu yazılarda Fatiha, İhlâs ve Nas sureleri olmak üzere üç adet sûre, üç ayrı tarzda Ayet’el-Kürsi , kırk yedi farklı ayet, on dört hadis-i şerif, Esma’ül-Hüsnâ’daki isimler, Allah (cc), Muhammed (sas) ve İslam büyüklerinin isimleri, yirmi beşten fazla dua ve tespih sözü ile birkaç beyit ve iki şiir bulunmaktadır. Bu yazılar, Ulu Cami’ye gelen insanları her yönden bilgilendirmektedir. Bu yazılara güzel bir örnek olmak üzere çiçek istifindeki Nas Suresi’ni gösterebiliriz. Batı kapısının sol yanında sekiz tane, celi sülüs ile yazılmış “sin” harflerinin oluşturduğu bir çiçek şekli içine, kûfi yazı ile Kur’an’ın son sûresi olan Nas Suresi yazılmıştır.

Hz. İbrahim (as) ve Meleklerle İlgili Bir Büyük Levha:

Batı duvarındaki büyük bir levhada (760×300 cm) Hz. İbrahim (as) ile meleklerin konuşması hadisesi âdete resmedilmiştir. Hattat Şefik’in kaleminden h. 1275/ m. 1859 tarihli bu büyük levhanın yazı çeşidi divani’dir. Divan Osmanlı Devleti döneminde devlet işlerinin görüşüldüğü bugünkü Bakanlar Kurulu’na benzer bir devlet organıydı. Divan’da alınan kararlar, padişahların fermanları hep bu divani yazı çeşidiyle yazılırdı. Bunun sebebi ise yazıda harflerin tamamen birbirine bitişik olması araya bir tek harfin dahi sonradan ilave edilememesiydi. Böylece kararın ve fermanın orijinalliği korunabilmekteydi. Bu levhanın ayrıntılı bilgisini “Bursa Ulu Cami” adlı kitabımıza havale ederken kısaca şunu ifade edelim. Bu levhada Hz. İbrahim’in (as) neden Allah’ın “Halilim (dostum)” hitabına mazhar olduğunun hikmetini anlamak isteyen Cebrail (as) ve Mikail (as) ile Hz. İbrahim’in (as) görüşmesi konuşması hadisesi adeta resmedilmiştir. Cebrail’in (as) söylediği bir tesbih sözüne karşılık Hz. İbrahim’in (as) onu öğrenme karşılığı her şeyini cömertçe feda etmesi neden “Allah’ın Halili” olduğunu göstermektedir.

Tuğra ve Şefaat Hadisi

Ulu Cami’nin güney batı köşesinde yer alan büyük tuğra (650x 650 cm) ise ayrı bir güzelliktir. Tuğra yazısı padişahların mührünü ifade eden bir yazı olmakla birlikte bu yazı çeşidiyle hattatlar ayet, hadis, kelam-ı kibar vs. de yaza gelmişlerdir. Bu tuğra yazısında şefaatle ilgili bir hadis-i şerif vardır. Efendimiz (sas) şöyle müjde veriyor: “Şefaati li ehli’lkebâiri min ümmetî” “Benim şefaatim ümmetimden büyük günah sahiplerinedir.” Yani ümmetimden olupbüyük günah işleyenlere bile ben şefaat edeceğim diyor Allah Resûlü (asm)

Ulu Cami’deki bütün yazıları ve manalarını öğrenmek için ‘Bir Hüsn-i Hat Sergisi Bursa Ulu Cami’ adlı kitabımıza müracaat edebilirsiniz.

Kâbe Resmi

Yeryüzünün ilk mabedi, müminlerin kıblegâhı Kâbe’nin,Osmanlı dönemine ait bir resmine değişik yönlerden bakıldığında Kâbe ve kapısı bakan kişiye dönük görünmektedir.

Vav Harfinin Manası:

Kâbe resminin en altında halkın birçok menkıbeye dayandırarak  mistik bir mana verdiği, güzel sülüs yazı ile yeşil bir vav harfi vardır. Bu “vav”la ilgili rivayetlerde halkın bu harfe  değer vermesinin sebebi olarak Hızır (as) ile ilgili menkıbeler anlatılmaktadır. Rivayete göre Hızır (as) bazı vakitlerde bu harfin önünde namaz kılarmış. Ulu Cami tanıtımının sonunda vereceğimiz Üftâde Hazretleri’nin Ulu Cami’yi metheden ifadesinde geçtiği üzere “Ulu Cami büyük zatların toplantı yeridir.” Belki bu büyükler arasında Hızır (as) da vardır. Ama illa bu “vav” önünde olmasa gerek. Vav harfi, Allah’ın yemin ifadelerinde kullandığı birharf olduğu gibi vahdeti, vahidiyeti, vahdaniyeti yani Allah’ın birliğini temsil etmesi yönüyle hat sanatında bir sembol olarak çokça kullanılmıştır.

Kâbe Kapısının Örtüsü ve Beşinci Makam                    

Kâbe kapısının örtüsü, Ulu Cami’de ayrı bir önem arz

eder. Rivayetlere göre bu örtü, Yavuz Sultan Selim

döneminde (1517) Ulu Cami’ye hediye edilmiştir. Bu

durum, Ulu Cami’ye

büyük değer verildiğinin

bir göstergesidir.

Ulu Cami’ye İslâm mabetleri

arasında büyük

değer verilmiş İsmail

Hakkı Bursevi Hazretleri

gibi büyük âlim ve

mutasavvıflar tarafından

bu ulu mabede

beşinci makam denilmiştir.

Dua ve ibadetlerin

en çok kabul edildiği

beş makam sırasıyla

şöyledir: 1‐Kâbe‐Mekke,

2‐ Mescid‐i Nebevî‐

Medine, 3‐Mescid‐i

Aksa‐Kudüs, 4‐Mescid‐i

Emeviye‐ Şam 5‐Ulu

Cami‐Bursa

Ulu Cami’nin minberi.

| BURSA ULU CAMİ 23

Bir Şaheser: Minber

Ulu Cami’yi önemli kılan şaheserlerinden biri muhteşem

minberidir. Sert ceviz ağacından çivi ve yapıştırıcı

malzemesi kullanılmadan geometrik parçalar birbirine

geçirilerek yapılmıştır. Bu minber, İslâm sanatında

kündekâri tekniğinde Selçuklu üslûbundan Osmanlı

üslûbuna geçişin bir şaheseridir.

Cami ile aynı yaşta olan bu minberi Abdulaziz oğlu

Hacı Mehmed isminde bir sanatkâr yapmıştır.

Minberin taç kapısında Ulu Cami’nin tarihi kitabesi

mevcuttur. Bu kitabede “Murad Han oğlu büyük Sultan

Bayezid Han tarafından 802 tarihinde yaptırılmıştır.”

denilmektedir. Bu hicri tarih, caminin ve minberin miladi

olarak 1399 yılında yapıldığını göstermektedir.

Minbere İşlenmiş Güneş Sistemi

Minberin mihrap tarafında çeşitli kabartmalar bulunmaktadır.

Bu kabartmaların güneş sistemini sembolize

ettiği düşünülmektedir. Bu bilgi doğruysa, 1399 yılında

güneş sistemini buraya sembolize etmek ilmî seviyenin

ne kadar ileri oluğunu gösterir. Zira o tarihte Hıristiyan

Avrupa dünyası dünyanın yuvarlak olduğunu bile reddediyordu.

24 BU RSA ULU CAMİ |

Çeşitli sebeplerle siyaha boyanmış bu minberi orijinal

haline dönüştürmek ve üzerindeki sedef kakma

işlerini ortaya çıkarmak için 2007 yılında başlayan ve

yaklaşık iki yıl süren restorasyon çalışması Eylül

2008’de bitirilmiştir.

Somuncu Baba ve İlk Hutbe

Bu minberde ilk Cuma hutbesini Somuncu Baba lakaplı

Şeyh Hamid‐i Veli Hazretleri vermiştir. Bu hutbede

Fatiha suresini yedi ayrı tarzda tefsir etmiştir.

Bu tefsir hakkında zamanın Bursa kadısı Molla

Fenari şöyle demiştir: “Somuncu Babanın büyüklüğüne

bu yedi çeşit tefsir adil bir şahittir. Somuncu Baba’nın

birinci tefsirini herkes

anladı. İkincisini anlamayanlar

çıktı.

Üçüncü tefsiri sadece

alimler anlarken sonraki

tefsirleri anlayan

neredeyse yoktu.

Öylesine derin bir

ilimle yapılmış tefsirdi.”

Somuncu Baba’nın

bu ilk Cuma namazı

sonrası camiden

çıkışta üç kapıdan da

aynı anda çıktığının

görüldüğü gibi meşhur

bir kerametinden

bahsedilir.

Ulu Cami Mihrabı:

Ulu Cami’nin mihrabı,

çok güzel işlemeli,

süslemeleri altın

varaklarla yapılmış Mihrab.

| BURSA ULU CAMİ 25

zengin görünümlü bir mihraptır.

Mihrap ve çevresinde pek çok güzel yazı mevcuttur.

Mihrap stalaktitlerinin çevresindeki Ayete’l‐Kürsi yazıları

ile mihrabın iç kısmındaki İhlas Süresi ve Rabbena

Atina duasını buna örnek olarak verebiliriz.

Ulu Cami’de nice büyük zatlar halkın önüne geçmiş

ve namaz kıldırmışlardır. Bunlardan biri de Mevlid yazarı

Süleyman Çelebi’dir. Ulu cami’nin ilk imamları

arasına giren ve vefatına kadar (1422) bu vazifeyi devam

ettiren Süleyman Çelebi’nin, günümüzde birçok

törende hâlâ okunan “Mevlid”i yazmasına vesile olan

yer de Ulu Cami’dir.

Hz. Mevlana’yı Hatırlatan Bir Levha ve Yazının

Kalemi:

Hazreti Mevlâna’yı hatırlatan bir levhada bir çift “Allah‐

Hû” lâfzının ortasındaki yazılara dikkat edildiğinde en

yukarıda Mevlevî sikkesine benzeyen bir istif görülür.

Ortada “Vav” harflerinin içinde Mevlâna’nın sakalını

hatırlatan bir yazı vardır. En altta ise sonradan üzeri

boya ile kapatılmış bir yazı yeri daha vardır. Bu kapatılan

yazı hattatın imza yeridir. Fakat imzasında padişahın

ismi geçiyor diye 1927’de çıkan ilgili kanun gereğince

üzeri boya ile kapatılmıştır. Bu kapatılan kısım 2008

yılında yapılan restorasyon çalışmalarında açılmıştır.

26 BU RSA ULU CAMİ |

Hattatın imza yeri ve padişah Abdülmecid’in ismi artık

okunabilmektedir.

Bu levhayı büyük hattat Abdülfettah h. 1275/1859

senesinde yazmıştır. Büyük hattat levhayı yazdığı 75

cm.lik ahşap bir kalemi bu levhanın sağına, direğin

köşesine asmıştır.

Hünkâr Mahfili ve Bir Padişah Yazısı:

Caminin güneydoğu köşesinde bir oda gibi duran ve

üstünde bir balkon olan yer bir Hünkâr Mahfili’dir. Padişahların

namaz kıldığı bu yerin yanında çok değerli

bir levha vardır ve bu bir padişah yazısıdır.

Osmanlı Devleti’nin son dönem padişahlarından II.

Mahmud’un (1808‐1839) altın varaklı levhasında: “Veizâ

hakemtüm beyne’n‐nâsi en tahkümû bi’l‐adli” “Al‐

Hünkar Mahfili.

II. Mahmud’un yazısı.

| BURSA ULU CAMİ 27

lah, insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle

hükmetmenizi emreder.”(Nisa suresi, 58) yazmaktadır.

Adalet denilince İslam tarihinde akla Hazreti Ömer

(ra) gelir ve bu köşenin en yukarısında yuvarlak levhada

onun ismi vardır.

Adeta bu köşe bir adalet köşesidir. Adalet timsali

Hz. Ömer’in (ra) ismi, adaletle ilgili bir ayet ile bir padişah

yazısı ve padişahların namaz kıldığı yer. Önemli bir

birliktelik olsa gerektir. Zira Osmanlı’yı 623 yıl ayakta

tutan en önemli özelliklerinden biri adaleti idi.

Vav’lardan Çekinin

Günümüzde hanımların namaz kıldığı yerin batı cephesinde

duvarda dört tane “vav” harfine değişik bir şekil

verilmiştir.

Vav harflerinin içine müsenna olarak “İttaku’l‐vâvât”

diye bir ifade yazılmıştır. Bu ifade hadis olarak geçen

önemli bir ikazdır. “Vavlardan çekinin” anlamına gelen

bu ifade de Allah Resulü (asm) bizleri sorumluluğu

büyük olan şeylerden sakınma noktasında uyarmaktadır.

Nedir o vavlar? Ve harfi ile başlayan vali, vekil, vezir

olmak, vakıf malını değerlendirmek gibi sorumluluğu

büyük olan işlerdir. Bu ve bunlar gibi mesuliyetli vazifeleri

üzerimize almak için çok istekli olmamalı varsa

28 BU RSA ULU CAMİ |

böyle bir mesuliyet bizde, bu vazifeleri yerine getirirken

çok hassas olmalıyız demektir.

Üftade Hazretleri’nin Müjdesi: Ulu Cami tanıtımını

bir müjdeli ifade ile bitirelim istiyoruz. Ulu Cami’de

gençlik döneminde 18 yıl müezzinlik yapmış olan, Bursa’mızın

büyük evliyalarından Mehmed Muhyiddin

Üftade Hazretleri’nin Ulu Cami’yi metheden ve cami

ziyaretçilerine müjde veren bir beyti vardır. İnce uzun

bir levhaya büyük hattat Şefik’in h.1277/1861 yılında

yazdığı bu beyitte şu ifadeler yer almaktadır:

“Yâ camia’l‐kebîr ve yâ mecmea’l kibâr

Tûbâ limen yezûrüke fi’l‐leyli ve’n‐nehâr”

“Ey büyük cami ve ey büyüklerin toplandığı yer

Seni gece ve gündüz ziyaret edenlere müjdeler olsun.”

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

%d blogcu bunu beğendi: